'Eén van de populairste boeken in Amerika heet ‘who moved my cheese’. Het gaat over 2 muizen die samenwonen met 2 mini-mensen.Zij hebben een grote voorraad kaas, waar ze goed van leven. Maar op een dag is de voorraad op en vertrekken de muizen. Mopperend kruipen de minimensen in hun hol. Ze geven elkaar de schuld, trekken de broekriem nog eens aan en blijven zitten. Want ze zijn bang voor de boze buitenwereld, voor wat ze niet kennen Dan wordt één van de twee zijn eigen angst zat. Hij schrijft op de muur: ‘Wat zou je doen als je niet bang was?’ Met bibberende knieën trekt hij erop uit. Hij vindt de lekkerste kazen van zijn leven. Hoe het met de ander afloopt? Daar kunnen we alleen naar raden.
Wat zou je doen als je niet bang was? Elke gewone Amerikaan zal zeggen: pursue my happiness. Mijn geluk najagen. Maar geluk vind je niet in de strijd tegen ‘de as van het kwaad’ Dat verandert Amerika juist in het Rijk van de Angst. De lekkerste kazen – geluk - vind je niet in angst voor terrorisme, voor vreemdelingen, voor afwijkend gedrag, voor de vergrijzing, voor globalisering, voor wat je niet kent.
Onze, steeds kleiner wordende wereld, was de afgelopen weken in de ban van angst. Angst voor geweld en intimidatie, als woedende moslims ambassades bestormen Angst voor onvrijheid om te schrijven en te tekenen wat je wilt, als je wordt bedreigd Aan die andere kant, was er woede – dat hebben we gezien. Maar de woede was doordrenkt van angst. Angst voor de vernedering die al teveel moslims dagelijks ondergaan Angst voor overheersing, voor westerse alleenheerschappij Angst voor geloofsonderdrukking, voor Islamofobie, voor oorlog. En angst – laten we dat vooral niet uitvlakken – voor de eigen regimes, waar je nooit mag demonstreren, totdat je een oproep krijgt om te moeten demonstreren.
Als de angst wereldwijd regeert, dan kan een cartoon nou net die druppel zijn - dat hebben we gezien - om een conflict te laten ontbranden, Wat zou je doen als je niet bang was? Cabaretière Sara Kroos zei het simpel in haar weblog op de linkse lente: ‘relativeer, lach uit, met liefde!’ Want het is zaak om nu de vrijheid van schrijven en tekenen te verdedigen. Het is zaak – misschien nog meer - om de grap, de bevrijdende lach te verdedigen, ook als je de grap niet echt leuk vond of de cartoon niet waardeert Niet voor niets leefde stand-up comedy op in New York, na de aanslag op de Twin Towers. Daarmee werd de overal voelbare angst bestreden. Niet voor niets haalde ik opgelucht adem toen Bert en Ernie zich in 2001 - gewapend met theedoeken - bij Al Quaida voegden. Omdat dat even – en zo broodnodig - mijn somberheid relativeerde. Humor en relativering zijn wapens tegen de angst, tegen zwartgalligheid. En tegen het fundamentalisme, van islamisten èn van de zogenaamde verlichters. Maar, als je de spot drijft, dan altijd met liefde. Met respect voor andermans gevoeligheden, voor de diepe religieuze overtuigingen en gekwetstheid. Niet door je mond te houden, maar een gesprek te zoeken, begrip te vragen en nieuwsgierig te zijn. Precies zoals Naima vanmorgen in de Volkskrant schreef. Angst kweekt onverdraagzaamheid. Het kweekt cynisme en fatalisme.
Als we de kazen willen vinden dan hebben we optimisme nodig, openheid.