10.00 uur. . Vandaag kreeg ik een telefoontje van iemand die mij terugnam naar het begin van de jaren negentig naar Amsterdam Zuid-Oost. Door een toevallige samenloop van omstandigheden had de persoon in kwestie zich verdiept in de Stichting Buurtwerk Zuid-Oost, afgekort als BZO en dus de voorganger van Alcides. Dat bleek een vreemde club, het bestuur stond onder leiding van Evan Rosenblad, die zich in die jaren als Surinaamse allochtoon kandideerde voor de Tweede Kamer op de lijst van de PvdA, maar toen hij eenmaal verkozen was bleek hij zijn curriculum goeddeels uit zijn duim gezogen te hebben en moest hij alweer na drie weken het veld ruimen.
Aan de stichting hing, aldus mijn zegsman, een geur van gerommel. De statuten waren niet opvraagbaar, er waren geen heldere oprichtingsstatuten, namen waren onduidelijk, er lagen geen integrale financiële jaarverslagen, er werd alleen per subsidie en project afgerekend. Er heerste, kortom, schimmigheid. Die sfeer maakte onheldere verknopingen mogelijk met wat ik hier maar even aanduid als de informele Surinaamse economie met contacten tot diep in Paramaribo.
Feit is bovendien dat Albert van Wingerden al die jaren directeur van BZO was, hij stond in 1987 aan de wieg van de fusie die deze stichting mogelijk maakte. In die zin zou je kunnen zeggen dat de financiële ondoorzichtigheid die Alcides uiteindelijk de kop kostte al veel eerder geboren is. Er is sprake van een lange traditie die zich in de nieuwe organisatie heeft doorgezet en die zich het best laat omschrijven als beleidsmatige ondoorzichtigheid. Ik heb het zelf wel eens grappend samengevat als “Klein Suriname’. Financiële informaliteit behoorde tot het wezen van de moederorganisatie van Alcides.

Suriname Nieuws Waterkant berichtte in 2004 het volgende over de Suriname-Alcides-connection:

De Amsterdamse welzijnsstichting Alcides heeft zeker een half miljoen euro in Suriname en Amsterdam-Zuidoost gespendeerd, geld dat niet te verantwoorden is. Er zijn door Alcides, dat grotendeels bestaat van overheidsgeld, onduidelijke betalingen verricht aan personen die niet zijn gemeld aan de eigen accountant. Ook blijkt het bestuur een aparte stichting, Alcides Suriname, te hebben opgericht zonder de eigen raad van toezicht hierover te informeren.
Dat heeft interim-bestuurder Paul Sturkenboom begin december geschreven aan de raad van toezicht. Bij het doornemen van het dossier Suriname stuitte hij onder meer op 'hotel-, reis-, verblijfs- en telefoonkosten in Suriname van personen die niet in dienst zijn (geweest) van Alcides' en 'facturen van (reis)organisaties aan Alcides van fl. 107.000 respectievelijk fl.67.000, gedateerd eerste kwartaal 2001'.
Wat met de rest van het half miljoen is gebeurd, is onduidelijk. Sturkenboom vond de aanwijzingen voor fraude in elk geval sterk genoeg om een forensisch accountant (financiële bedrijfsrecherche) in te schakelen. Van dit voornemen zag hij later af, mogelijk onder druk van de raad van toezicht. Die is het niet eens met de strekking van de brief. Na eigen onderzoek blijken de beweringen van Sturkenboom 'niet te staven', zegt voorzitter Anne Lize van der Stoel.
Alcides, dat tientallen kinderopvangcentra heeft in Amsterdam en in een groot deel van de stad buurthuizen beheert en activiteiten organiseert, raakte vorig jaar in ernstige financiële crisis. De administratie bleek een chaos te zijn; inmiddels zijn al ruim honderd medewerkers ontslagen. Bestuursvoorzitter Albert van Wingerden moest het veld ruimen en Sturkenboom werd ingehuurd om de stichting weer financieel gezond te maken. Hij raakte echter in conflict met de raad van toezicht, die Van Wingerden altijd heeft gesteund.
De raad erkent wel dat er het nodige is misgegaan in Suriname. In Zuidoost begonnen de contacten met Suriname door het verschepen van spullen van sloopflats, zoals wc-potten en deuren. Later werden ook tweedehands spullen van ziekenhuizen en scholen naar Suriname vervoerd. De voormalige projectleider dreef met geld en medewerkers van Alcides een eigen handel tussen Zuidoost en Suriname. Hij klaarde de spullen deels in met een eigen stichting en gebruikte personeel en opslagruimten van Alcides. Volgens bronnen binnen de stichting werden goederen soms verkocht in plaats van weggegeven, zoals de opzet was.
Alcides had enkele jaren lang ongeveer vijf gesubsidieerde medewerkers (ID'ers) in Suriname. Alcides raakt daar ook verknoopt met vakbond C47 en de hieraan verbonden Surinaamse Partij van de Arbeid (SPA). Een aan Alcides verbonden stichting in Suriname opereerde vanuit een kantoor van de politieke partij. SPA maakte zo goede sier met de vrijgevigheid van Alcides.
Ook zond Alcides vanuit Amsterdam goederen naar Willemstad, de hoofdstad van de Nederlandse Antillen, waar de spullen werden ingeklaard door de Frente Obrero Liberashon, de politieke partij van Anthony Godett, wiens zus nu als premier optreedt. Van der Stoel benadrukt dat de toenmalige Alcides-top ingreep toen dat werd ontdekt.
Toen de nieuwe Alcides- directeur in Zuidoost, Ellin Robles, in 2002 aantrad, zette zij al snel de projectleider op non-actief. Later wilde zij bij justitie aangifte doen van fraude. Dit werd haar verboden door Van Wingerden, één van de initiators van de activiteiten in Suriname. Hij weigert commentaar. Ook Sturkenboom wil niets toelichten; het is hem verboden door de raad van toezicht. De vakbond AbvaKabo onderzoekt of gerechtelijke stappen tegen Van Wingerden of de raad van toezicht mogelijk zijn.

Elke volkshuisvester kent de gevleugelde uitdrukking van Jan Schaefer: In geouwehoer kan je niet wonen. Er wil nog wel eens debat ontstaan over de vraag of de stoere wethouder nu ‘geouwehoer’ of ‘gelul’ zei, maar over de betekenis van zijn verzuchting bestaat geen misverstand: geen woorden, maar daden. In zijn hart was de Amsterdamse rouwdouw Schaefer misschien wel een beetje een Rotterdammer.
Toch is het de vraag of hij gelijk heeft. Natuurlijk voorzover hij daarmee zijn ergernis uitte over het schier eindeloze en oneindige vergadercircuit dat in dit land in het geweer komt als er ergens een steen verplaatst moet worden, heeft hij het grootste gelijk van de wereld. Nog steeds, want het is zeer de vraag of Schaefer als hij nu op het politieke toneel had mogen opereren niet compleet gestoord zou worden, want sinds zijn roemruchte uitspraak begin jaren tachtig is het geouwehoer bepaald niet minder geworden. Integendeel. Vandaar dat zijn verzuchting zo graag in herinnering wordt geroepen.
Maar hij heeft ongelijk, voor zover hij suggereert dat er een fundamenteel onderscheid zou zijn tussen praten en handelen, tussen denken en doen, tussen plannen en actie, tussen hoofd en handen. Was het maar waar, want als de actie zo evident superieur zou zijn ten opzichte van het plan, als de handen evident de baas waren over het hoofd, dan was de bureaucratie ons niet boven het hoofd gegroeid. Dan waren we gewoon aan de slag gegaan.
Het probleem is daarom niet dat er te veel gesproken wordt, en nog meer wordt opgeschreven. Het probleem is in welke mate de taal die wij in al deze gesprekken en geschriften bezigen correspondeert met de werkelijkheid waarin we tot handelen en actie moeten overgaan. Dat is vermoedelijk ook wat de VROM-raad bedoelt als zij zegt dat het taalgebruik problemen in stedelijke vernieuwingswijken ‘mystificeert en oversimplificeert’.

Kan dat anders?
Jazeker. Maar dan moeten de institutionele professionals buiten hun organisatorische thuislogica treden en andere vormen van kennisproductie toelaten. Dan moeten ze statische kennis van hun eigen systeemwereld combineren met de dynamische kennis van de leefwereld, dan moeten ze de abstractheid van de statistiek combineren met de concreetheid van de straten, dan moeten ze zorgen dat ze weet hebben van de mensen.
Dat is wat de WRR bedoelde in het Winsemius-rapport Vertrouwen in de buurt met het pleidooi voor streetwise professionals. Dat is wat Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting probeert in kaart te brengen met het experiment Achter de Voordeur, waarin corporaties uit hun kantoren trekken om met de mensen achter de deur in gesprek te raken over hun perspectieven, over de leefbaarheid, over de renovatie, over..ja over wat niet eigenlijk. Dat verklaart ook precies waarom de opdrachtgever van het Bling-onderzoek onmiddellijk door de concrete kennis over concrete mensen begon te bladeren: daar stond kennis van vlees en bloed.
Dat is een beweging die in de hele publieke sector op gang aan het komen is. Daarbij wordt het front verplaatst van het kantoor, van de spreekkamer, van het loket naar de leefwereld van mensen, die tegelijkertijd als kennisbron en als operatietafel gaat dienen. Dat levert – als het goed is – andere oriëntaties, andere interventies, andere professionals, andere kennis, andere instituties op. En uiteindelijk tot een taal waarin bewoners niet meer louter als pseudo-concrete abstracties verschijnen, maar óók als levende wezens. Een taal die niet alleen spreekt over problemen, maar over mogelijkheden en kansen.
Een prachttaal. Waarin je kunt wonen, waarmee je kunt handelen.

Aan vele debatten is de naam verbonden van onze collega Jos van der Lans. Van het Schipholdossier tot het debat over de ruimtelijke economische ontwikkeling in Nederland, van het energiedebat tot de discussie over de AWBZ, de van oorsprong cultuur- en godsdienstsocioloog bleek een politieke omnivoor die de degens met de regering met vaak zichtbaar genoegen kruiste en menig bewindspersoon het vuur na aan de schenen legde. Jos koos in zijn rol als senator regelmatig voor verrassende invalshoeken, die een verrijking waren voor het debat van deze Kamer. De behandeling van de cultuurbegroting luisterde hij op met het voorlezen van gedichten, hetgeen ertoe heeft geleid dat de staatssecretaris van Cultuur de Kamer prompt een dichtbundel cadeau deed. Buiten de Kamer is hij ook bekend als publicist. Veel van zijn publicaties hebben betrekking op de relatie tussen burger en politiek, zo ook het recent verschenen, mijns inziens lezenswaardige boek "Koning Burger" over, onder andere, de kloof tussen politiek en burger die er niet is en volksvertegenwoordigers die gewoon weer moeten doen waarvoor ze gekozen zijn. Dit laatste kenmerkt ook Jos' opstelling in de Eerste Kamer: we hebben allen kunnen zien dat Jos van der Lans de nieuwe senatoren heeft bedacht met een geestige handleiding "Hoe overleef ik de tweede termijn". Jos maakt daarin melding van de moeite die het kan kosten om in de tweede termijn adequaat te opereren. Maar Jos, juist dat is ons bij jou nooit gebleken; jij bent het levende bewijs van het tegendeel. Het zal de collega's die volgende week worden beëdigd nog niet meevallen om jouw welsprekendheid in eerste en tweede termijn te evenaren!

Rechts: Kamerbode Piet van Gils overhandigt Leo Platvoet zijn laatste tickets voor de Raad van Europa.
Links: In gesprek met Jan Hamel (PvdA) en Gert van den Berg (SGP)

Links: JP spreekt lof. Rechts: even zeggen dat ik dat erg leuk vond.

Links: In gesprek met Egbert Schuurman (Christen Unie).
Rechts: Henk ten Hoeve (Onafhankelijke Senaatsfractie).

Links: Ankie Broeders-Knol (VVD) en Jean Eigeman (PvdA).
Rechts: Gerrit Terpstra (CDA).

Op 12 juni 2007 treedt er een nieuwe Eerste Kamer aan. Bijna de helft van de aantredende senatoren is nieuw. GroenLinks-kamerlid Jos van der Lans heeft zich acht jaar lang vastgebeten in wetsvoorstellen om het de regering zo lastig mogelijk te maken. Toch stond hij regelmatig in zijn tweede termijn met de mond vol tanden, een ervaring die de senator zijn opvolgers niet gunt. Als afscheidscadeau presenteert hij tien tips om de tweede termijn te overleven.

'We zijn zorgvuldig te werk gegaan om tot ons besluit te komen. We hebben er gedurende bijna drie maanden vele malen in de fractie over gesproken en alle mogelijke argumenten overwogen. We hebben erover gesproken met het afdelingsbestuur. We hebben een aantal kaderleden van GroenLinks Zuid-Holland gepolst. We hebben het afdelingsbestuur gevraagd om een (extra) ledenvergadering te beleggen voor de Eerste Kamer verkiezingen. Dat bleek om financiële redenen en gezien de tijdsdruk niet mogelijk. Het spreekt echter vanzelf dat wij ons op de eerstevolgende ledenvergadering zullen verantwoorden naar de Zuid-Hollandse leden. We hebben niet vooraf gesproken met het partijbestuur of de huidige Eerste Kamer fractie. Dit omdat wij niet door hen onder druk wilden worden gezet om toch op de lijsttrekker te stemmen.