Betreden we in corporatieland een nieuw tijdperk, na de junibrief van minister Van der Laan? Ik vrees dat er een enorm verantwoordings- en toezichtcircus zal worden opgetuigd. Een weinig prettig vooruitzicht. Corporaties zullen verstrikt raken in de angstige wereld van protocollen, controleregels en audits, waar vooral organisaties als KPMG garen bij spinnen.
Ik moest bij de brief van Van der Laan onmiddellijk denken aan Arie Keppler, tussen 1915 en 1937 de legendarische directeur van de gemeentelijke Woningdienst van Amsterdam. Keppler stond niet alleen aan de wieg van menig hoofdstedelijke corporatie, hij was voor alle corporaties ook een soort gemeentecommissaris. Hij bezocht bestuursvergaderingen, discussieerde mee over de plannen, stimuleerde nieuwe initiatieven. Het is misschien een beetje lullig om dit in het Wibaut-jaar te zeggen, maar niet wethouder Wibaut, maar Keppler was de drijvende kracht achter de hoogtijdagen van de Amsterdamse volkshuisvesting.
Helaas is de figuur van Keppler inmiddels vervangen door afstandelijke bezweringsformules over 'lokale verankering' en 'prestatiecontracten'. Die liggen makkelijk in de mond, maar bij een vastgoedtransactie van enige tientallen miljoenen, hebben deze intenties nauwelijks nog operationele betekenis. Simpelweg omdat er op dat moment niemand is die qualitate qua het publieke gemeentebelang bewaakt. Die de vraag stelt of deze grondaankoop of de verwerving van dit kantoorcomplex nu echt een gemeentelijk belang dient.
Begrijp me goed: ik wil geen Arie Kepplers terug (hoewel?), maar ik wil wel af van de holle praatjes. Het is nu zaak om het toezicht materieel echt vast te klinken aan publieke belangen. Geef het gemeentebelang daarom een kwaliteitzetel in het toezicht, dan maak je echt ruimte voor een andere manier van afwegen en toezien. Waarom is het wel normaal om commissarissen te benoemen op voordracht van huurders, of uit de sfeer van het vastgoed of financieel management, maar niet op voordracht uit de gemeenteraad?
Zoiets zal niet gebeuren. Ik zie bestuurders alleen al bij de gedachte zorgelijk kijken. Ik hoor op voorhand hun bezwaren over belangenverstrengeling, het uitlekken van gevoelige informatie en het bemoeilijken van onderhandelingen. Ondanks de mooie brief van Van der Laan zal het oude tijdperk, stevig ingepakt in bureaucratische rompslomp, dus nog wel even zal aanhouden.

We zijn nu bijna twee weken op reis. Na vijf dagen Rio zijn we langs de kust noordwaarts getrokken. Eest met een busreis van 22 uur naar Porto Seguro, de plek waar de Portugezen ooit aan land kwamen. En vandaaruit naar een prachtig strandplaatsje, met de prachtige naam: Arraial d'Ajuda, beetje toeristisch, maar een heerlijk dagje aan het strand hadden we wel verdiend nar vijf dagen Braziliaanse hectiek in Rio. Vandaaruit in een nachtelijke bustocht naar Valenca, waar we de boot hebben genomen naar Morro de Sao Paulo, een eiland met kruiwagens als taxi´s, dat wil zeggen zonder auto´s. Hiergewandeld en gesnokrled, en na twee dagen weer door naar het oude centrum van Brazilië: Bahia de Salvador. Daar zitten we nu, in een hotel op de zevende etage van een flat in de oude stad: de Pelourinho. Veel oude kerken, waaronder een door Jezuiten uit de grond getampte Barokke kerk. Oude straatjes, met veel Afrikaanse kunst. Dit is de meest Afrikaanse stad van Brazilië. Hier nemen de zwarten wraak op eeuwen slavernij, want het voelt allerminst veilig voor een blanke bleekscheet, zeker als je even buiten de toeritische gangpaden treedt. Dat is wel jammer, want dat maakt de stad meteen een stuk minder aantrekkelijk.
Verder blijft Brazilië een fascinerend land, een land dat swingt, en permanent geluid maakt. Als je hier op een hoek van de straat stilstaat, schiet er iemand je te hulp. Wat tot een eindeloze reeks gebaren leidt, want Engels spreekt hier niemand, zelfs niet een paar woordjes. En die vijf woorden Portugees die wij inmiddels kennen (obrigado, promocao, sculpa, dat soort wooden) is ruim onvoldoende voor een goede converstatie. Onze verdere reislannen staan inmiddels vast, de tickets zijn vandaag geregeld. We gaan een paar dagen naar een national park in het gebied waar voroeger diamanten werden gewonnen, dan naar de hoofdstad Brasilia, dan naar Manaus in het Amazonegebied en tot slot weer naar Rio.

Geen wonder dat de Portugezen dachten in het paradijs te zijn beland toen zij zo´n zes eeuwen geleden de baai in voeren waar nu Rio de Janeiro ligt. Ze dachten met een monding van een grote rivier van doen te hebben, vandaar de naam Rio. In werkelijkheid bleek het een fabelachtig mooi gebied, met bergen en veel groen en prachtige stranden. In de loop der eeuwen zijn er de nodige bergen afgegraven om ruimte te maken voor de stad, maar wat er desondanks van over is gebleven is meer dan de moeite waard. Dat zal iedereen beamen die de weg gevonden heeft naar de berg waar bovenop een dertig meter groot Christusbeeld staat, dat met gespreide armen waakt over de immense stad Rio de Janeiro. Een paar honderd meter verheven boven de stad zie je een geweldig landschap, met een kilometerslange brug over de baai, bergachtige heuvels waaromheen zich de stad heeft gedrapeerd en op wiens hellingen de krottenwijken favelas omhoogkruipen, en als witte scheidslijnen tussen het zeewater en het beton van de stad kan je de stranden zien die Rio omzoomen. Het is een indrukwekkend gezicht, ook al moet je dat delen met honderden medetoeristen die allemaal als een soort bedevaart de trappen naar het Christusbeeld beklommen hebben.
Maar beneden, met de voeten op de vloer van de stad, is Rio vooral een dynamische stad, altijd in beweging. Een stad die in zijn centum wel wat weg heeft van New York, grote lange straten met eindeloos veel gele taxi´s. Een paar kilometer verder de drukte aanneemt van het dagelijkse Zuidamerikaanse leven, veel mensen op straat, veel straathandel, veel eten, veel armoede, veel rijkdom. En vooral ook gemoedelijk. Vriendelijke mensen, hoewel de reisboeken de pret daarvan redelijk bederven door pagina´s lang te waarschuwen dat je voortdurend op moet letten: je bent - zeker als je van de geijkte paden treedt - een gewild object voor een overval. Gelukkig hebben we daar in de eerste dagen van ons verblijf hier nog niks van gemerkt. Houden zo.

We blijven nog een paar dagen in Rio en reizen dan met de bus noordwaarts langs de kust naar Salvador, dan naar Recife, en tenslotte per vliegtuig naar het Amazonegebied, waar we van Santarem naar Manaus over de Amazone varen, en vandaaruit vliegen we weer terug naar Rio. Als het even kan hou ik u op de hoogte.

Elke partij, wat zeg ik, elke organisatie kent zijn schaduwbazen. Dat zijn (meestal) mannen achter de schermen, die aan onzichtbare touwtjes trekken. Ze zijn niet gekozen, niet in een vergadering aangewezen, ze zijn in hun positie gegroeid, en omdat ze niet weg te denken zijn weten ze alles en daarom zijn ze van vitaal belang. Als je wat wilt bereiken, kan het geen kwaad deze schaduwbazen voor je in te nemen. Sterker, dat is een voorwaarde.
Tom van der Lee is sinds jaar en dag de schaduwbaas van GroenLinks. De Jacq de Vries van eerst Paul Rosenmöller en later Femke Halsema. De man die met grote inzet waakte over het beeld van GroenLinks. Op de momenten dat hij mij tot de orde riep omdat ik in zijn ogen iets onverstandigs had gedaan, heb ik hem wel eens kwaad onze RaspoeTom genoemd. Naar de machtige monnik, die in de nadagen van de tsaar veel invloed had verworven in het centrum van de Russische macht.

Maar Tom gaat – na bijna twintig jaar Haagse dienst – het Binnenhof verlaten. Een verstandig besluit, zo leuk is het bestaan van schaduwbaas nu ook weer niet. Nogal eens komt het neer op damagecontrol, als er weer eens een Eerstekamerlid domme dingen heeft gedaan, een wethouder uit de ban springt of een commissaris weigert op te stappen. Daar word je op termijn niet creatiever van. En aangezien Tom een op zijn lijf gesneden baan krijgt als campagnedirecteur bij Oxfam Novib heb ik hem mijn wel gemeende gelukwensen toegestuurd.
Tot ik ineens iets vreselijks bedacht: er moet een nieuwe Tom van der Lee komen! Iemand die net zo trouw, toegewijd, beschikbaar, doordacht, paniekbestendig, rustgevend, dienstbaar, analytisch, communicatief en ook nog eens humoristisch (geen speech kan immers zonder goede grap) is. Dat is onvoorstelbaar. Waar vind je zo iemand? En hoe voorkomen we dat de nieuwe enthousiasteling het wiel gaat uitvinden, op de grote hoeveelheden lange GroenLinks-tenen gaat staan en in haar ijver misverstand op misvatting stapelt? Bovendien: wie wordt Femke zonder Tom?
En welke malloot gaat mij nu toespreken als ik iets verkeerds zeg?
Ik vrees dat ik RaspoeTom nog erg ga missen!