De VVD is een campagne begonnen tegen het over de balk gooien van gemeenschapsgeld voor de organisatie van buurtbarbecues en straatfeestjes. In de gemeente Utrecht gaat daar jaarlijks twee ton mee verloren. Dat is weggegooid geld, want het leidt tot niks.
Verrassend is dat zij bij deze aanval op ‘dat softe multiculturele gedoe’ uit onverwachte hoek steun krijgen: namelijk het Wetenschappelijk Bureau van Groen Links. Dat bracht eerder dit jaar het boekje ‘Banen of barbecues? ‘ uit, met daarin een casestudy naar het wijkbeleid in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. De conclusie: het welzijnswijkbeleid is onsamenhangend gepiel met te veel projecten, dat voorbij gaat aan de essentie: het structureel verbeteren van de positie van kansarme individuen. Dat doe je met goed onderwijs en perspectief op werk en niet met buurtbarbecues. Dat laatste was koren op de molen van de media en de VVD, en sindsdien heet het dat ook GroenLinks tegen buurtbarbecues is. Dat doet onrecht aan het rapport, waar best aardige dingen in staan, maar als je er zo’n titel boven zet vraag je er ook om.

Waar gaat het om? Zo her en der in het land liggen er wat grijpstuivers te wachten op buurtbewoners die het initiatiefnemen om een feest te organiseren. Daarmee kan je tafels huren, een tent en opblaasspringkussens. Het gaat om maximaal 500 euro, nog geen tweederde van een dagdeeltarief van één organisatieadviseur, om maar eens een willekeurige vergelijking te maken. Begrotingstechnisch stelt het helemaal niks voor; het gaat nog niet om een procent van alle wijkbudgetten. Het is vooral een investering in gezelligheid, maar wat is daar eigenlijk tegen?

Dat de VVD daar als elitaire antiwelzijnswerkpartij een broertje dood aan heeft, hoeft niemand te verbazen. Maar laten we in godsnaam voorkomen dat nu overal overijverige GroenLinks-raadsleden vraagtekens gaan plaatsen bij buurtbarbecues. Zolang er bij overheden en corporaties honderden miljoenen over de balk gaan aan geldverslindende organisatieadviseurs, beleidspapierwinkels, glimmende reclamecampagnes, prestigieuze sponsoring, nodeloos dure diners, dagelijkse recepties, gouden handdrukken, relatiegeschenken, studiereisjes, glimmende voorgevels en prachtige kantoortuinen stel ik voor om die buurtbarbecues even met rust te laten. Kwestie van politieke prioriteit.
En daar hoor je de VVD nooit over.

Het voorwoord

De Nederlandse identiteit als bouwpakket

Wie zijn wij? Lange tijd was het in Nederland niet netjes om die vraag te stellen. Boekjes over Nederlandse eigenaardigheden werden vooral door buitenlanders geschreven. Ze waren ook voor buitenlandse bezoekers bedoeld - how to behave tegenover those incredible Dutch? Als Nederlanders zelf de pen grepen om iets over zichzelf te schrijven, was de toon meestal ironisch.
De afgelopen jaren is dat ingrijpend veranderd. In een wereld die steeds dichterbij komt, wordt onvermijdelijk de vraag actueel waarin wij ons nu eigenlijk onderscheiden. De Nederlandse wereldburger ondergaat daarmee het lot dat elke migrant treft: zodra de nieuwe wereld wordt betreden, begint de waarde van het land van herkomst zich onweerstaanbaar op te dringen.
Tegenwoordig drukt de regering politici en ambtenaren op het hart, in internationale fora Nederlands te spreken. De vlaggenverkoop trekt aan en het Wilhelmus wordt weer aarzelend meegezongen. Zelfs Gijsbrecht van Aemstel is terug en mag weer zeggen dat de liefde tot zijn land ieder is aangeboren.
Nederland mag er dus weer wezen. Maar wát is Nederland nu eigenlijk precies? Die vraag stellen is nog heel wat anders dan een pasklaar antwoord bieden. Een 'volkskarakter' is immers niet iets dat voor altijd vastligt. Nationale identiteiten zijn onder invloed van steeds veranderende omstandigheden voortdurend in beweging. Ook over Nederland is niet één verhaal te vertellen.
In Typisch Nederlands zal de lezer dan ook geen Groot Schema van de Nederlandse identiteit aantreffen. We zijn niet op zoek gegaan naar een eenduidige verklaring van de Nederlandse landsaard, maar naar de talloze kleine eigenaardigheden die veelzeggend zijn voor onze manier van denken en doen. We hebben daarbij gespeurd naar beelden en verhalen die in eigen land als 'typisch Nederlands' worden beschouwd, maar ook naar de dingen waarmee we over de grens opvallen en verbazing wekken.
Typisch Nederlands is dus een poging om de Nederlandse eigenaardigheden in al hun verscheidenheid en tegenstrijdigheid voor het voetlicht te brengen. Daarbij hebben we gekozen voor een presentatie in alfabetische volgorde. Die heeft namelijk precies de vereiste willekeurigheid: alles staat door elkaar. Sommige onderdelen roepen gevoelens van ironie op, andere wekken enthousiasme, trots, woede of verbazing.
Daarmee doen we in ieder geval recht aan één typisch Nederlandse eigenschap van onze tijd: Nederlanders laten zich niet zo gauw de wet voorschrijven. Wie of wat ze zijn, maken ze stuk voor stuk zelf wel uit. Daarom hebben we dit boek bewust de vorm gegeven van een bouwpakket, waaruit iedereen zijn eigen typische Nederlander kan samenstellen.

Flaptekst, zesde druk 2009

Toen prinses Maxima meldde dat 'de Nederlander niet bestaat' was het land te klein en moest de minister-president spitsroeden lopen. Een onbegrijpelijke opwinding, want Hare Koninklijke Hoogheid had volkomen gelijk. De Nederlandse identiteit is een grabbelton waaruit ieder het zijne oppikt. Typisch Nederlands biedt daarbij een vrolijke catalogus. Zoek uw favoriete en minder geliefde nationale trekjes en zet uw hoogstpersoonlijke Nederlandse identiteit in elkaar.

Zie: boekdetails op deze site en informatie bij uitegeverij Contact.

Waarom bestaat er eigenlijk geen Nederlandse bloemlezing met aansprekende dansverhalen? Gezien het grote aantal mensen dat potentieel tot het lezerspubliek behoort is dat tamelijk onbegrijpelijk. Dansen is immers een van de meest gebezigde vrijetijdsactiviteiten. Er bestaan inmiddels bloemlezingen met reisverhalen, treinverhalen, keukenverhalen, voetbalverhalen, tuinverhalen, verhalen over huisdieren, over auto’s, kortom over alles en nog wat, maar er is kennelijk geen uitgeverij op het idee gekomen om een leuke bundel met dansverhalen uit te brengen. Om de een of andere reden wordt dansen niet verbonden met lezen.
Toch zijn er prachtige verhalen geschreven. Een fraai voorbeeld daarvan is het verhaal dat Ineke Holtwijk schreef over het sambadansen in Brazilië in de bundel Kannibalen in Rio (Amsterdam: Prometeus, 1995, pp. 40-52) . Op een indringende wijze laat de Volkskrant-correspondente zien dat dansen in Brazilië deel uit maakt van het karakter van het Braziliaanse volk. De samba is tekenend voor de manier waarom de Brazilianen in het leven staan: sensueel, vrolijk, altijd met elkaar bezig.
Ik ben een nuchtere en stijve Nederlander, dus toen ik het las dacht ik dat Holtwijk een beetje overdreef. Maar deze zomer was ik in Brazilië en nadat ik in Rio al de muziek uit de openstaande ramen van de sambascholen had gehoord stond ik een paar dagen later zo’n duizend kilometer ten noorden van Rio in een strandplaatsje dat luistert naar de prachtige naam Arraial D’Ajuda op een pleintje, waar het in vijf minuten swingde. Er waren drie jongens gekomen met een accordeon, een triangel en een trom en ze hadden hun liederen nog maar net aangeheven of de dansvloer stroomde vol. Ineens waren ze er: de jongens en meisjes, de mannen en vrouwen, de Brazilanen, het volk dat alle tinten van de menselijke soort heeft aangenomen.
Voor mijn ogen voltrok zich het feest dat het verhaal van Ineke Holtwijk tot leven leek te wekken. Een jonge atleet in bermudabroek draait een donkere schoonheid als een tol over de dansvloer. Een wat oudere rasta met reggaemuts zwiert met een adembenemend jong meisje. En dat allemaal op slippers.

Het was geweldig om te zien. De sambaswing lijkt als een toverdrankje te werken: het is een dans die vrouwen mooi maakt. Het meisje dat eerst nog tutterig langs de kant staat, straalt even later op de dansvloer. Als ze tenminste door de goede danspartner gevraagd wordt. Want hoe beter de jongen danst, hoe mooier zijn danspartner wordt. Het is allemaal uiterst sensueel, maar in het dansen zelf niet bezitterig. De paren draaien dat het een lust is, maar de danspartners kijken elkaar nauwelijks aan. Terwijl de jongens hun danspartner tot de meest sierlijke draai- en heupbewegingen verleiden, priemen ze ondertussen met hun ogen de dansvloer en het publiek af, op zoek naar de volgende prooi. De kunst is hier niet een persoon te veroveren, maar zoveel mogelijk dames tot schoonheid te brengen.
Stelletjes kent deze dansvloer niet. En wat daarvoor in aanmerking komt, draait hooguit een nummer rond. Waar in Nederland het mannelijk dansgedrag nogal eens leidt tot monopoliseren van de begeerde vrouw, is het hier op het pleintje in Arraial D’Ajuda juist andersom: hoe meer vrouwen een man tijdens het dansen tot schoonheid kan boetseren, hoe aantrekkelijker hij wordt. De beste dansers delen hun talenten met zoveel mogelijk anderen, mits ze wel een beetje van niveau zijn. Ongemerkt tekent zich zo een hiërarchie af: de slechtste danser waagt zich niet aan de beste danseres. En andersom.
Maar wat er vooral uit spreekt is het plezier, de lol. Het is een feest. Wie de Brazilianen wil leren kennen moet een voetbalwedstrijd bezoeken en hen bezig zien op de dansvloer, daar krijgen ziel en zaligheid de vrije loop. Niet voor niks leiden sambascholen een bloeiend bestaan. Of zoals Ineke Holtwijk het een van haar hoofdpersonen in haar verhaal laat zeggen: ‘De sambaschool is liefde’. Hij heet Didi en werkt elke dag tot middernacht, maar een uur later staat hij geparfumeerd op de vloer van zijn sambaschool. Hij wijst Holtwijk op het credo dat in sierlijke letters over vier meter breed op de muur staat: ‘Zolang er dans is is er hoop.’ De straatventer Antônio Carlos legt het even later weer anders uit: ‘Voor jullie is het cultuur. Voor armen is dansen betaalbaar plezier.’ Hij heeft geen geld voor vakantie, maar kan daar niet mee zitten, want voor hem is dansen ‘reizen op de vierkante meter’.
Dat zijn prachtige teksten, die elke dansliefhebber wel wil lezen. Kortom, het is echt de hoogste tijd voor een bloemlezing met dansverhalen.

De vakantie zit er op. Er is niet veel terecht gekomen van het bijhouden van dit weblog. Om de simpele reden dat niet overal een internetcafé ter beschikking was, en waar er wel een was heb ik veel tijd moeten verdoen met het controleren van bankrekeningen aangezien in Salvador op de een of andere manier mijn pasjes zijn geskimd, waarna er stelselmatig geld van de rekening werd afgeschreven. Uiteindelijk is alles geblokkeerd, en meldt de ING dat alles verm oedelijk vergoed zal worden, maar het zet een domper op zo’n reis.

Die verder overigens geweldig was. Na Salvador zijn we naar het nationaal park Diamantina geweest, daarna naar Brasilia, de hoofdstad die midden in het land vijftig jaar uit de bossen is opgetrokken. Vandaaruit naar Manaus, de hoofdstad van het Amazonegebied, op de plek waar de Amozone samenvloeit met de Rio Negro, en de twee rivieren kilometerslang in twee gescheiden kleuren (bruin en blauw) optrekken. Daar hebben we een jungletocht gemaakt van vier dagen, kaaimannen en piranha’s gevangen. Spannend en indrukwekkend.

En weer terug naar Rio, waar we nog een bezoek hebben gebracht aan het grootste stadion ter wereld: het prachtige Maracanä, ook al – zoals zoveel in Brazilië – gemaakt door de architect Oskar Niemeijer. We zagen daar een wedstrijd van de populairste club van Brazilië: Flamengo, die een treurigstemmende vertoning op de mat legde, en met een gelijkspel ontsnapte tegen de rode lantaarndrager Nautique. Maar op de tribunes was het vanaf het begin tot het einde een grootse kakafonie, een geluidsfabriek.

En toen weer terug naar Nederland, het stijve Nederland, land zonder chaos. Aan het werk.