Voor wie wil luisteren: woensdag 18 maart ben ik tussen 18.30 en 19.00 uur stamgast in het dagelijkse praat-discussie programma Stand-punt-café van de NCRV op Radio 1. Geen idee waar het over gaat, misschien komt de regering wel met een nieuw regeerakkoord (ik hoop het: leuk onderwerp, beter dan de vorige maand toen het over het vliegtuig ging van Turkish Airlines. Wie de onderwerpen wil weten kan daar in de loop van woensdag achterkomen via: http://standcafe.ncrv.nl/

Begin maart bracht het Nederlands Fonds voor Podiumkunsten zijn advies naar buiten voor de toekenning van subsidie voor ‘tweejarige projectondersteuning’. Met die losse vorm van subsidiëring wil het Fonds het aanbod dynamiseren. Dus niet alleen vierjaarlijkse subsidies aan gezelschappen (die ronde werd eind 2008 afgesloten), maar ook aan projecten, waardoor kunstenaars een nieuwe stap kunnen zetten in hun artistieke carrière. In totaal is daarvoor acht miljoen euro beschikbaar, waarvan een kleine 1,4 miljoen is gereserveerd voor ‘dansprojecten’.
Het Fonds heeft daarvoor zestien dansaanvragen ontvangen, die bij elkaar zo’n vijf miljoen euro willen verspijkeren. Veel aanvragers moesten daardoor door de zevenkoppige danscommissie worden teleurgesteld: het beschikbare budget was immers iets meer dan een kwart van waarom werd gevraagd. Een lastige opgave. Hoe beargumenteert zo’n commissie dat?

In ieder geval heeft ze daarvoor een 43-pagina’s tellende rapport afgescheiden. Dat ‘juryoordeel’ wees mij nog eens nadrukkelijk met de neus op de feiten: ik ben een buitenstaander, ik ken geen enkel gezelschap, winnaars noch verliezers.. Maar ja, daardoor kan ik natuurlijk wel geheel onbevooroordeeld de vraag beantwoorden wat ik van dit rapport zou leren als ik bij wijze van spreken als dansgezelschap over twee jaar wil meedingen.
Waar moet je dan op letten?

Het leek mij verstandig eerst te lezen waarom maar liefst veertien aanvragen als ‘kwalitatief onvoldoende’ worden gekarakteriseerd. Het sleutelwerkwoord daarvoor is ‘ontberen’. De commissie constateert met vaste regelmaat dat het aanvragen ontbeert aan ‘voldoende samenhang’ (komt heel vaak voor), ‘onderscheidend vermogen’ of ‘artistieke overtuigingskracht’. Als je de afgewezen aanvragen achter elkaar leest, ontdek je echter een soort redeneerlogica. De aanvraag die zijn uiterste best doet om aan te geven dat er een heel andere stap wordt gezet of dat er ‘iets geheel nieuws’ wordt toegevoegd aan ‘het dansaanbod’, loopt een goede kans de kous op de kop te krijgen met het argument dat het gezelschap ‘te weinig continuïteit’ aan de dag ligt of niet garant staat voor ‘constante kwaliteit’.
Zo worden er voortdurend valkuilen gegraven. Het gezelschap dat verder wil op een reeds uitgezette programmeringslijn, moet niet verbaasd staan als ‘te weinig vernieuwend’ te worden weggezet. De groep dansers die te kennen geeft nog een zoektocht te willen ondernemen naar precieze vorm en presentatie, moet er op rekenen dat hun aanpak als ‘weinig voldragen’ of ‘te weinig uitgewerkt’ wordt beoordeeld. Wie het over de boeg gooit van hoge productie en veel initiatieven krijgt nogal eens te horen dat ‘het ontbeert aan voldoende samenhang’. En wie een ambitieuze revolutie predikt, of ‘taboes doorbreekt’ wordt met ‘een gebrek aan artistieke overtuigingskracht’ of als ‘te weinig verdiepend’ de les gelezen.
Is er dan niks positiefs? Jazeker, een paar afgewezen aanvragers mogen zich vastklampen aan een schaars woord van waardering. Alvorens de valkuil te openen zegt de commissie dan dat ze een gezelschap ‘sympathiek’ vinden, of dat ze waardering hebben voor de ‘artistieke bevlogenheid’. Het is verhullend taalgebruik voor de mededeling dat je niet helemaal fout bezig bent. Hou vol!!!

Het behoeft geen verbazing dat wat men de afgewezen aanvragen voor de voeten werpt bij de toegewezen aanvragen juist uitstekend op orde is. Dan is de aanvrager erin geslaagd ‘verbindingen te leggen met andere kunstwerelden’, ‘een interdisciplinaire werkwijze te integreren in voorstellingen’, ‘een goede balans te vinden tussen oud en nieuw werk’, ‘een duidelijke inhoudelijke samenhang’ tot stand te brengen. Wat bij afgewezenen ‘ontbeert’, bloeit bij de prijswinnaar welig.
Maar er is ook nog iets aardser aan de gelukkigen, zo lees ik uit de beoordeling. Het zijn geen vreemden voor de commissie: ze beschikken over een breed (internationaal) netwerk, hebben zich al bewezen, hebben succesvolle voorstellingen achter de rug, vallen in de smaak bij het publiek, zijn al eerder gesubsidieerd of waren in een vorige subsidieronde wel goed bevonden maar net buiten de prijzen gevallen. Tja…

Natuurlijk weten commissieleden (allemaal gepokt en gemazeld in de danswereld) meer dan ze aan het papier kunnen toevertrouwen, en natuurlijk zijn ze deskundig en verstandig en weten ze waar ze over oordelen. Maar het schriftelijk verslag van deze subsidieronde kan toch niet het vermoeden wegnemen dat er meer speelt dan al die mooie woorden en objectieve kwaliteitsoverwegingen kunnen aangeven. Wie in de toekomst als winnaar uit dit soort prijsvragen te voorschijn wil komen, doet dus er eerder verstandig aan om kennis te nemen van deze informele beoordelingswetten dan van al die mooie criteria en objectieve kwaliteitsoordelen.
Alleen: hoe kom je daar achter? Het helpt in ieder geval als je je in de Randstad vestigt, want daar komen alle prijswinnaars (vier keer Amsterdam, een keer Den Haag) vandaan. Alles wat daarbuiten gezeteld is kon de kwaliteitstoets niet doorstaan.
Dat mag je gerust veelzeggend noemen.

Menig GroenLinkser in Amsterdam begint wat schaapachtig te lachen als de Operatie 1012 ter sprake komt. Dat is het project waarin het centrale stadsbestuur en het bestuur van het stadsdeel Centrum (aan beide neemt GroenLinks deel) schoonmaak houden in de Wallen, oftewel postcodegebied 1012. Het argument daarvoor is dat er sprake is van een totaal uit de hand gelopen criminele infrastructuur, in stand gehouden door een grote concentratie malafide voorzieningen als coffeeshops, bordelen, smarthops, gokhallen, seksinrichtingen, souvenirwinkels, geldwisselkantoren, café’s en andere horecavoorzieningen, waarin allerlei criminele organisaties vrij spel hebben voor vrouwenhandel, witwaspratijken en drugsdeals.
Geweldig plan, lijkt mij. Waar een beetje GroenLinkser mee voor de dag kan komen. Maar nee hoor, nogal wat GroenLinksers vinden het maar niks. Het schoonvegen van de Wallen zien ze als een vorm van preutse moraalridderij, als uiting van bijna Balkenendiaanse vertrutting. Amsterdam moet een wilde stad blijven, zeggen ze. Dat zit nu eenmaal in het karakter van de stad, en die moet je dus niet gaan aanharken. En bovendien, zo voegen ze er aan toe, het terugdringen van bijvoorbeeld raamprostitutie is juist gevaarlijk want dan gebeurt het illegaal en dat is nog erger voor die vrouwen.
Leve de vrijblijvendheid. Nog even afgezien van de wel heel bijzondere waardering van de zuipschuiterige gezelligheid waarmee grote colonnes brallende Britten dit gebied dagelijks bezetten, ontbreekt in deze redeneertrant elk elementair gevoel van politieke verantwoordelijkheid. De meest dubieuze vastgoedpraktijken, de dagelijkse exploitatie van vrouwenvlees, de mensonterende vrouwenhandel kan je toch niet rechtvaardigen met een verwijzing naar het wat wilde, zo niet anarchistische karakter van Amsterdam.
Operatie 1012 is geen moraalridderij, geen preutsheid, geen vertutting – hier vecht simpelweg de rechtstaat terug. Zoals elke GroenLinkser het erover eens is dat we het ongebreidelde sprinkhaankapitalisme stevig aan banden moeten leggen, zo zouden we het er ook over eens moeten zijn dat we het gewetenloze, internationaal georganiseerde criminele kapitaal en alles (zoals vrouwenhandel) wat daar bij hoort, het leven zo moeilijk mogelijk maken. Dat is niet alleen een voorwaarde voor normale gezelligheid, het zou ook een politiek ABC’tje moeten zijn.