Citaat (en u mag zelf raden uit welke politieke hoek het komt): “De afgelopen veertig jaar hebben de burgers zich ontwikkeld van onderdaan tot heerser in het publieke domein. En de politici zijn van heersers tot onderdanen geworden Koning Burger! De staat is een zelfbedieningszaak geworden waar de burgers langs de schappen lopen en bij de kassa zo weinig mogelijk proberen af te rekenen. Het verlies aan zelfbeheersing is gigantisch”.
Het citaat is van een politicus. Wat denkt u? Links, rechts? Iets er tussenin? Ik houd het nog even spannend. Nog een citaat over de ‘kloof’ tussen burger en politiek: “De kloof is elke dag minder geworden. Nooit eerder heeft de burger zo dicht op de huid van politici gezeten. Men is bang in Den Haag. De stem van het volk is nu meer richtinggevend dan de eigen politieke principes om de wereld te beschouwen.”
Het is een links citaat. Van terugtredend Eerste Kamerlid Jos van der Lans. En hij is van GroenLinks. Hij klaagt (in een interview in Elsevier) dat de burgers alleen aan zichzelf denken. Niet aan het algemeen belang. Jos slaat de spijker op zijn kop.
In het Engels heet het de ‘Blame Game’. Je geeft anderen de schuld van alles. En als de ander niet jouw zin doet (en vlug een beetje!!) is het een klootzak, zakkenvuller of politieke oplichter die niet wil weten wat onder gewone mensen leeft.'

Dat ik mij de kwestie nu, anno 2005, nog steeds herinner heeft te maken met het feit dat er eigenlijk nooit een Exota-affaire had mogen bestaan. Marcel van Dam had willens en wetens het filmpje in scène gezet. Er was geen aantoonbaar ontploffingsgevaar, zo oordeelde de rechter een half jaartje later, en hij verplichtte de VARA tot een rectificatie. Daarop volgde een enorm juridisch getouwtrek over schadevergoeding, dat pas in de jaren negentig een einde vond. De VARA werd veroordeeld tot een schadevergoeding van 7,7 miljoen gulden. Marcel van Dam stond op dat moment, na een succesvol politieke en mediacarrière op het punt om met pensioen te gaan. Zijn moedwillige bedrog uit 1971 heeft zijn maatschappelijk succes geen moment in de weg gestaan.

Beste Jos,

Omdat iemand mij er op attent maakte las ik op internet je artikel "De Exota ontploffing. De naschokken van de jaren zestig".
Daarin beschrijf je beknopt de zogenaamde Exota affaire en in die beknoptheid schrijf je zo veel onzin dat, als dat verhaal representatief zou zijn voor de kwaliteit van de rest van je publicaties, het daarmee droevig gesteld is.
Ik beperk me maar tot de feiten:
1. In de betreffende uitzending, noch in enige andere uitzending, is ooit een Exotafles te zien geweest. Laat staan dat er een is ontploft.
2. In de uitzending werd een fragment gebruikt van een filmpje dat door TNO was gemaakt met een High Speed Camera van een sherryfles die onder dezelfde druk werd gezet als een Exotafles en tot ontploffing werd gebracht. Dit werd tevoren aan de kijkers duidelijk gemaakt. Er was dus helemaal geen sprake van moedwillig bedrog.
3. In de stukken van de latere procedure zou je kunnen lezen dat het met Van Tuijns- limonadefabrieken al jaren slecht ging. Toen het bedrijf werd overgenomen door Allied Breweries zat er een grote schuld in uit de jaren voorafgaande aan de uitzending.
4 Het merk Exota verdween niet "binnen een paar jaar uit de schappen" maar werd na 7 jaar uit de markt genomen. Net als tientallen andere merken limonade gazeuse omdat die uit de markt werden gedrukt door vruchtenlimonades.
5. De rechter heeft nooit, in enige instantie, gezegd dat er geen ontploffingsgevaar was. In tegendeel. De branchevereniging erkende dat er een probleem was en sloot een collectieve verzekering af om slachtoffers schadeloos te stellen. De hele bestaande flessenvoorraad werd als gevolg van de uitzendingen vervangen door sterkere flessen.
Wat de rechter onrechtmatig vond was dat ik, terwijl ik meerdere malen in de uitzendingen heb gezegd dat flessen van meerdere merken ontploften, alleen de naam van Exota specifiek heb genoemd. Dat had ik gedaan op verzoek van een advocaat die een jongetje verdedigde die een oog was kwijtgeraakt. Dat was gebeurd door een ontploffende Exota fles en hij vroeg mij in de uitzending mensen op te roepen die ook slachtoffer waren geworden van een ontploffende Exotafles dat te melden zodat hij in de procedure kon aantonen dat het geen incident was geweest. (Dat leverde meer dan 300 reacties op over Exotaflessen. Dankzij dat "bewijs" werd het jongetje in het gelijk gesteld)
6. De Vara werd niet veroordeeld tot een boete van 7,7 miljoen gulden maar tot het betalen van de helft van de schade die was ontstaan door het versneld moeten innemen van voorraden die in de winkel lagen. De te betalen schade was iets meer dan 2 miljoen. De andere helft van de schade had volgens de rechter Exota aan zichzelf te wijten. De 7,7 miljoen was de schade plus de wettelijke rente.
7. Dat het laatste rechterlijk vonnis zo laat werd geveld, lag niet aan de Vara, maar aan de eisende partij. Die heeft jarenlang met ruziënde familieleden Van Tuijn geprocedeerd over de vraag wie nu eigenlijk recht had op de eventuele schadevergoeding. De Vara had wat graag de procedure eerder beëindigd.
8. De schadevergoeding is niet uitbetaald aan de erfgenamen van Van Tuijn, maar aan de heer Leutscher, voormalig eigenaar van de Exotafabrieken.

Ik weet niet welke bronnen je hebt geraadpleegd. Als je een beetje moeite had gedaan had je ook de waarheid kunnen vinden.

Vind je zelf niet dat je mij ten onrechte van moedwillig bedrog beschuldigt?

Marcel van Dam